حسن مرسلوند
82
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )
محسن سوار بر الاغ در معيّت جمعى از مريدانش در حركت بود پس از عبور از مسجد شاه از در مسجد شاه خارج شده در سر راه به آقاى ميرزا محسن برخورد كرديم . احسان الله خان يواشكى از من سؤال كرد بزنم ؟ من به او جواب دادم و اسلحهء برونيك را بيرون آوردم و شليك نمودم تير اول خارج نشد و من تا رفتم فشنگ را از برونيك خارج كنم احسان الله خان از پشت سر من ميرزا محسن را هدف گلوله قرار داد و من هم بدنبال او تيرى خالى كردم و برگشتم ديدم احسان الله خان در حركت است . پس از اينكه اطمينان حاصل كردم كار ميرزا محسن خان تمام شده است عباى احسان الله خان را كه با يك شانه فشنگ روى ميز افتاده بود برداشته به احسان الله خان ملحق گرديدم . . . » . « عماد الكتاب » در دنبالهء اعترافات خود چنين اظهار مىدارد : « . . . روز ديگر ابو الفتحزاده از فرط خوشحالى روى مرا بوسيد و سپس جلسهاى در منزل منشىزاده تشكيل و در خصوص همكارى حسين خان لله و احسان الله خان و همكارانش بحث و تبادلنظر شد و قرار شد فعلا اين عده دورادور مطيع و فرمانبردار كميته باشند . . . » احسان الله خان كه در اين مدت غالبا در منزل « معتصم الملك » پيشكار « نصرت الدوله » بسر مىبرد ، در اثر بىاحتياطى « مهدى خان » خواهرزاده « حسين خان لله » كه در ابتداى خيابان سعدى فعلى آرايشگاه مردانه داشت ، مورد شناسايى مأمورين نظميه قرار گرفت و بازداشت شد . امّا با تهديداتى كه از طرف رؤساى كميتهء مجازات نسبت به « عبد الله بهرامى » ، رئيس تأمينات اعمال شد ، او دستور آزادى احسان الله خان و چند نفر ديگر از اعضاى كميتهء مجازات را صادر كرد . پس از آن ، به هنگام دستگيرى اعضاى كميتهء مجازات در 21 مردادماه 1296 با فرار احسان الله خان به گيلان ، پروندهء فعاليت او در كميتهء مزبور بسته شد . احسان الله خان به رشت گريخت و به نهضت جنگل پيوست . او بوسيلهء شخصى بنام « محمود رضا » كه از همشاگرديهاى « ميرزا كوچك خان » و از طلبههاى مدرسه جامع رشت بود به « ميرزا » معرفى شد . « محمود رضا » با احسان الله خان روابط صميمانهاى داشت و انديشههاى اين دو نفر در مورد « انقلاب » تقريبا شبيه به هم بود . احسان الله خان به علت ابراز لياقت به زودى از نزديكان و معتمدين « ميرزا كوچك خان » شد و با همهء اصرارى كه « وثوق الدوله » براى تسليمش مىكرد ، « كوچك خان » به تسليم كردنش رضايت نداد . احسان الله خان كه از ابتداى انقلاب اكتبر 1917 تحت تأثير افكار تند و انقلابى بلشويكها قرار داشت ، در اين زمان تلاش مىكرد كه به مركزيت جنبش گيلان نزديك شده و